حفظ آرامش کودک در جهان ناآرام

محافظت روانی از کودکان و نوجوانان در مواجهه با اخبار بد و بحران‌های اجتماعی

در دنیای امروز، کودکان و نوجوانان بیش از هر زمان دیگری در معرض اخبار ناگوار، تصاویر نگران‌کننده و روایت‌های اضطراب‌آور از بحران‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی قرار دارند. گسترش شبکه‌های اجتماعی، دسترسی آسان به رسانه‌ها و گفت‌وگوهای روزمره بزرگسالان باعث می‌شود حتی اگر خانواده‌ها قصدی برای درگیر کردن فرزندان نداشته باشند، باز هم کودکان با حجم بالایی از اطلاعات منفی روبه‌رو شوند. ذهن در حال رشد آن‌ها هنوز توان پردازش کامل این اخبار را ندارد و ممکن است دچار ترس، ناامنی، اضطراب یا بدبینی نسبت به آینده شود. محافظت از کودکان و نوجوانان در برابر آثار روانی این اخبار به معنای بی‌اطلاع نگه داشتن یا انکار واقعیت‌ها نیست، بلکه به معنای مدیریت آگاهانه‌ی اطلاعات و ایجاد احساس امنیت روانی است. والدین و مربیان نقش مهمی در فیلتر کردن اخبار، توضیح متناسب با سن کودک و ایجاد فضایی امن برای بیان احساسات دارند. اگر این حمایت به‌درستی انجام شود، کودکان می‌آموزند که با وجود بحران‌ها، دنیا همچنان می‌تواند جای قابل اعتمادی باشد و آن‌ها توانایی مواجهه سالم با واقعیت‌های دشوار زندگی را خواهند داشت.

یکی از مهم‌ترین توصیه‌ها در محافظت از کودکان و نوجوانان در برابر اخبار بد و بحران‌های اجتماعی، الگوی رفتاری والدین و بزرگسالان است. کودکان بیش از آنکه به حرف‌ها گوش دهند، واکنش‌های هیجانی اطرافیان را مشاهده و درونی می‌کنند. اگر بزرگسالان دائماً با اضطراب، ناامیدی، خشم یا بزرگ‌نمایی بحران‌ها درباره اخبار صحبت کنند، احساس ناامنی به کودک منتقل می‌شود؛ حتی اگر مستقیماً با او صحبت نشده باشد. آرامش نسبی، واقع‌بینی و پرهیز از گفت‌وگوهای پرتنش در حضور کودک، به او این پیام را می‌دهد که با وجود مشکلات، بزرگ‌ترها هنوز کنترل اوضاع را در دست دارند.

در کنار این موضوع، ایجاد فضای گفت‌وگوی امن و محدود اما صادقانه بسیار ضروری است. به کودک یا نوجوان اجازه دهید سوال بپرسد و احساساتش را بیان کند، بدون آنکه سرزنش یا نادیده گرفته شود. پاسخ‌ها باید ساده، صادقانه و متناسب با سن او باشند و در پایان حتماً بر جنبه‌های امیدبخش مانند همدلی انسان‌ها، راه‌حل‌ها و حمایت‌های موجود تأکید شود. این رویکرد کمک می‌کند کودک یاد بگیرد که ترس‌ها قابل بیان هستند و بحران‌ها هرچند سخت، اما همیشگی و غیرقابل‌مدیریت نیستند.

در ادامه چند راهکار برای حفاظت از کودکان و نوجوانان در برابر اخبار بد آورده شده است .

چند راهکار برای محافظت از کودکان و نوجوانان در برابر اخبار بد

۱. محدود کردن مواجهه با اخبار منفی

• زمان‌بندی مشخصی برای دیدن اخبار تعیین کنید و از دیدن مداوم یا بیش‌از حد آن‌ها پرهیز کنید.
• سعی کنید منابع خبری معتبر و محدود باشد، و از محتواهای ترسناک یا سطحی پرهیز کنید.

۲. آموزش و گفتگو با فرزندان

• به آن‌ها آموزش دهید که اخبار منفی فقط بخشی از واقعیت است و نباید تمام توجه‌شان را بگیرد.
• به سوالاتشان پاسخ دهید و احساساتشان را بشناسید و تسکین دهید.
• مهم است که به جای پرهیز کامل، راه‌های سالم مقابله با اخبار را به آن‌ها آموزش دهید.

۳. تقویت مهارت‌های مقابله و آرامش

• جلسات خانواده، تمرین تنفس عمیق، مدیتیشن، و انجام فعالیت‌های آرام‌بخش کمک می‌کند که خانواده در مقابل استرس مقاوم‌تر باشند.
• برای کودکان و نوجوانان، فعالیت‌هایی مثل بازی، هنر، ورزش و سرگرمی‌های سالم توصیه می‌شود.

4. حفظ ارتباط و حمایت عاطفی

• احساس امنیت و حمایت خانواده را افزایش دهید.
• به فرزندان نشان دهید که در کنارشان هستید و می‌توانید مشکلات را با هم حل کنید.

5. تمرکز بر جنبه‌های مثبت و امیدبخش

• درباره رویدادهای مثبت و چیزهای خوب در زندگی صحبت کنید.
• اهداف و برنامه‌های آینده را برای خانواده مشخص کنید تا احساس موفقیت و امید داشته باشند.

6. رعایت سلامت روانی خود

• خودتان هم باید مراقب باشید، زیرا نگرانی‌های شما بر فرزندانتان تاثیر می‌گذارد.
• در صورت نیاز، با متخصصان روانشناسی یا مشاوران تماس بگیرید.

برای محافظت از کودکان و نوجوانان در برابر اخبار منفی و کمک به رشد سالم روانی و عاطفی آن‌ها، باید استراتژی‌های خاص و متناسب با سن آنان را به کار بگیرید. در ادامه چند راهکار مؤثر برای هر گروه سنی آورده‌ایم:

راهکارهای برای کودکان (سنین پایین‌تر)

1-محدود کردن مواجهه با اخبار

• اخبار را فقط در زمان‌های مشخص و محدود نمایش دهید، ترجیحاً در کنار والدین یا همراهی‌کننده‌های بزرگ‌سال.

2- انتخاب منابع مناسب

• از مشاهده یا شنیدن خبرهای ترسناک و پیچیده پرهیز کنید. به جای آن، محتواهای مثبت و آموزشی مرتبط با فضای کودکی ارائه دهید.

3- گفتگو و توضیح ساده

• اگر کودکان سوالاتی درباره خبرها می‌پرسند، پاسخ‌های ساده و آرام بخش بدهید. مثلا بگوید: "این خبر مربوط به چیزهای بد است، ولی ما در کنار هم هستیم و مراقب اوضاع هستیم."

4- ایجاد فضای امن و مثبت

• بازی‌های خلاق، هنر، موسیقی و داستان‌های مثبت را در زندگی روزمره گنجانید.

5- ترغیب به فعالیت‌های جسمانی و بازی آزاد

• برای کاهش نگرانی‌ها، کودک را به فعالیت‌های نشاط‌بخش و بازی‌های آزاد تشویق کنید.

راهکارهای برای نوجوانان

1- آموزش مهارت‌های مقابله و تفکر انتقادی

• به نوجوانان بیاموزید که اخبار مختلف را با دید انتقادی بررسی کنند و منبع خبر را ارزیابی کنند.

2- محدود کردن زمان مواجهه با اخبار و شبکه‌های اجتماعی

• زمان مشخصی برای دیدن اخبار و فعالیت در شبکه‌های اجتماعی تعیین کنید و بر رعایت آن تأکید کنید.

3- گفتگو و شنیدن احساسات نوجوان

• نگرانی‌ها و احساساتشان را بشنوید بدون قضاوت، و احساس امنیت و حمایت را در آن‌ها تقویت کنید.

4- تمرین مهارت‌های آرام‌سازی و مدیریت استرس

• تمرین‌های تنفس عمیق، مدیتیشن یا ورزش‌های آرام‌بخش مانند یوگا را به آن‌ها آموزش دهید.

5- توجیه مثبت آینده‌نگرانه و امیدبخش

• درباره چیزهای مثبت و امیدوارکننده صحبت کنید و اهداف و برنامه‌های روشن برای آینده داشته باشید.

6- ایجاد فضای گفتگو و اعتماد

• نوجوانان باید احساس کنند که می‌توانند بدون ترس، نگرانی‌ها و سوالاتشان را با شما در میان بگذارند.

نکته مهم

در هر سن، باید بر اساس نیازهای فردی و شخصیت فرزندتان، استراتژی‌های مناسب را تطبیق دهید و به آن‌ها نشان دهید که در کنارشان هستید و حمایت می‌کنید.