پنبه زیلوبافی را زده‌اند

پنبه زیلوبافی را زده‌اند

جلال سیادت

 زیر و روی «زیلو»، در هم‌نشینی با «اکبر زارعی»؛ مرد نابینایی که ۴۰ سال است فرش سلامت می‌بافد 

زیلو، زیراندازی تاریخی است که برخی معتقدند قدمتش به پیش از اسلام بر‌می‌گردد. زیلوبافی بخشی از صنایع دستی ایران است که تا دو سه دهه پیش، محل درآمد صدها خانواده در میبد بود، ولی در سال‌های اخیر، تعداد افرادی که هنوز به این هنر اشتغال دارند، بسیار کاهش یافته و این هنر کم‌کم به باد فراموشی سپرده می‌شود. ناصرخسرو قبادیانی قریب هزار سال پیش در سفرنامه‌اش برای تعریف از آبادانی شهر «تون» به زیلوبافی‌های شهر اشاره کرده که این نکته نشان از اهمیت زیلوبافی دارد.

طبق تحقیقات پزشکان آناتومی، «زیلو» به‌خاطر جنس و نوع بافت به‌عنوان «فرش سلامت» شناخته می‌شود، چون از پنبه خالص تهیه شده و داخل آن از پلاستیک استفاده نمی‌شود. اما متاسفانه مردم مزایای زیلو را نمی‌ شناسند. برای اینکه بیشتر با این هنر آشنا شده و به اهمیتش پی ببریم، در یک صبح زیبای شهریوری به یکی از کارگاه‌های زیلوبافی شهر میبد رفتیم و با «اکبر زارعی»، زیلوباف نابینای شهر میبد هم‌کلام شدیم و از سختی‌ها و لذت‌های کار پرسیدیم.

*آقای زارعی؛ چند سالتان است و چند وقت است که به شغل زیلوبافی مشغولید؟

از ۱۶ سالگی در کارگاه‌های زیلوبافی شاگردی کردم و حالا، در کارگاه خودم مشغول به کار هستم.

* آیا از ابتدا نابینا بودید و کار را حسی یاد گرفتید؟

من به‌صورت مادرزادی کم‌بینا بودم، ولی مدت‌ها است که همان بینایی اندکم را هم از دست داده‌ام.

* زیلوبافی با این شرایط برایتان سخت نیست؟

طرح و نقش زیلو کاملا حفظی است و مثل قالی نقشه ندارد که لازم باشد بر اساس آن پیش برویم. این کار سخت است، ولی من چون دوستش دارم، با مشکلاتش هم کنار آمده‌ام. استاد‌کار زیلو‌باف معمولا نقوش آن را که بیشتر نقوش هندسی هستند، به‌صورت ذهنی بر دار زیلوبافی پیاده می‌کند. رنگ‌هایی هم که در زیلوبافی به کار می‌روند، به ۳ رنگ محدود می‌شوند و اگر رنگی غیر از این‌ها باشد، از رنگ‌های سنتی آن نیست. این رنگ‌ها تماما گیاهی هستند و در ساخت آن‌ها از روناس برای تهیه رنگ قرمز، نیل برای تهیه رنگ آبی و پوست گردو برای تهیه رنگ ‌قهوه‌ای استفاده می‌شود. این رنگ‌ها مقاومت بالایی هم دارند و در برابر اشعه نور خورشید در مناطق کویری به‌خوبی دوام می‌آورند. هر کدام از این رنگ‌ها هم برای جایگاه خاصی استفاده می‌شوند؛ مثلا زیلویی که با رنگ آبی و سفید بافته می‌شود، مخصوص مساجد و اماکن متبرکه است. زیلوی جوهری که با رنگ آبی و گلی بافته می‌شود، برای مصارف خانگی کاربرد داشته و ارزان‌قیمت است و زیلوی نفتال که با رنگ سبز و گلی بافته می‌شود، مرغوب‌ترین نوع زیلوست.

*شما در این سن‌و‌سال کمرتان خم شده است؛ انگار هر چقدر زیلو برای مصرف‌کننده مفید است، برای بافنده ضرر و زحمت دارد.

نه؛ این‌طور نیست. با اینکه بافت زیلو کار سختی است، ولی به لحاظ شیوه کاری برای بافنده خیلی مفید است و عوارض جانبی ندارد. این تا‌شدن کمرم هم به‌خاطر کهولت سن است!

*ساعت کاری‌تان به چه شکلی است؟

قدیم‌ها صبح زود به کارگاه می‌آمدم و ده دوازده ساعت کار می‌کردم، ولی حالا دیگر پاهایم درد می‌کنند و توان سابق را ندارم. حالا ساعت ۸ صبح به کارگاه می‌آیم و تا ظهر کار می‌کنم. بعد به خانه می‌روم و بعد از کمی استراحت، دوباره تا شب کار می‌کنم. الان یک زیلوی شش‌متری را دو‌هفته‌ای می‌بافم، اما قبلا که توانم بیشتر بود، کارگر هم داشتم و سریع‌تر هم می‌بافتم.

*وقتی این کار را شروع کردید، به آن علاقه داشتید یا چاره دیگری نداشتید؟

آن زمان کار دیگری نبود که من بتوانم انجام بدهم؛ برای همین چندین سال شاگردی کردم و کار را یاد گرفتم. به مرور به کار علاقه‌مند شدم و هنوز هم دوستش دارم؛ البته با اینکه زیلو نسبتا گران‌قیمت است، ولی به نسبت زحمتی که برایش می‌کشیم، درآمد زیادی عایدمان نمی‌شود و اگر کسی به این کار علاقه‌مند نباشد، نمی‌تواند در این کار دوام بیاورد.

*برای همین هم است که کسی کمک‌حالتان نیست؟

بله. برای کارگرها نمی‌صرفد که با این حقوق‌ها بیایند پیش من کار کنند. دو پسر هم دارم که چون می‌دانند این کار درآمدی ندارد، حاضر نمی‌شوند بیایند کنار من بایستند و مشغول کار و کاسبی خودشان هستند.

*پسرهایتان چه کار می‌کنند؟

یکی از پسرهایم معلم است و دیگری مغازه دارد.

*اگر به ۴۰ سال قبل برگردید، بازهم همین زیلوبافی را به‌عنوان شغل انتخاب می‌کنید؟

بله؛ این کار را دوست دارم و با وجود سختی‌هایش بازهم همین کار را انتخاب می‌کنم. من با همین درآمد زیلوبافی ۴ بچه بزرگ کرده‌ام که هر چهار‌تایشان ازدواج کرده‌ و سر خانه و زندگی خودشان رفته‌اند. خودم هم با همین درآمد کم، ۴ بار سفر کربلا رفته‌ام.

*چه توقعی از مسئولین دارید؟

مسئولین آن‌قدر کار دارند که دیگر فرصتی برای ما ندارند و ما هم توقع زیادی از آن‌ها نداریم! این همه پنبه زیلوبافی را زده‌اند و هیچکس صدایش درنیامد؛ ما از مسئولین می‌خواهیم فقط کاری کنند که مردم کار ما را ببینند.

*

آقای زارعی از اهمیت و قدمت زیلوبافی می‌گوید

 

درآمدم ۷۰۰‌هزار تومان است

 

*اطلاعی از قدمت و تاریخچه زیلوبافی در میبد دارید؟

زیلوبافی در میبد سابقه ۸۰۰-۹۰۰‌ساله دارد و پیش‌ترها حدود ۸۰‌درصد فرش و زیلوهای کشور در میبد تولید می‌شد. قدیمی‌ترین زیلویی که در حال حاضر در ایران موجود است، قطعه‌ای است که در مسجد جامع میبد قرار دارد. این زیرانداز در سال ۸۰۸ هجری قمری، یعنی حدود ششصد‌سال پیش بافته شده است.

*زیلو چه مزایا و خاصیت‌هایی نسبت به فرش و قالی دارد؟

زیلو از پنبه صد‌درصد خالص تولید می‌شود که این مسئله از ایجاد الکتریسته ساکن جلوگیری می‌کند. جنس خاص زیلو، در تابستان‌ها خنکی و در زمستان‌ها گرما را داخلش نگه می‌دارد. الان پزشک‌هایی هستند که به بیمارانشان توصیه می‌کنند که حتما در خانه زیلو از استفاده کنند.

*درآمد این کار چقدر است؟

هر زیلوی شش‌متری را حدود ششصد‌هزار تومان می‌فروشیم که نیمی از این پول برای جنس هزینه‌شده است؛ یعنی تقریبا ماهی هفتصد‌هزار تومان درآمد دارم.

*بیمه هم هستید؟

بیمه بافندگی هستم. ۱۰-۱۲ سالی است که حق بیمه می‌دهم، اما چون سنم به شصت‌سال نرسیده است، هنوز بازنشسته نشده‌ام.

اگر می‌خواهید از آخرین و محبوب‌ترین مقالات ما در ایمیل خود مطلع شوید، همین الان ایمیل خود را در کادر زیر وارد کنید

We keep your data private and share your data only with third parties that make this service possible. Read our Privacy Policy.

تعداد علاقه‌مندانی که تاکنون عضو خبرنامه ما شده‌اند

۷

مقاله های مرتبط :

دیدگاه خود را بیان کنید :

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *