سلامت روان
«جست‌وجوي بيهـوده شـادي»

سلامت روان <br> «جست‌وجوي بيهـوده شـادي»

مترجم: ‌مژگان ميرجليلي

اگر فكر می‌كنيد يك ماشين جديد به‌حدی غیرقابل توصیف، باعث خوشحالي شما می‌شود، اشتباه می‌كنيد. اگر فكر می‌كنيد مرگي در خانواده باعث مي‌شود سال‌هاي سال با احساسي پر از غم و تنهايي همراه باشيد، علتش آن است كه در بيشتر مواقع پيش‌بيني ما از احساسي كه در آينده داریم، اشتباه است.

دانیل گیلبرت، استاد بخش روان‌شناسي دانشگاه هاروارد است و می‌توان گفت در مطالعه نوع به‌خصوصي از پيش‌بيني احساسي و رفتاري، پيشگام است. او اين كار را دركنار سه روان‌شناس دیگر انجام می‌دهد. طي چند سال گذشته، اين چهار مرد، تحقيقي را آغاز كرده‌اند كه درمورد فرايند تصميم‌گيري‌هايي است كه احساس شادي را در ما ايجاد می‌كنند. ما چطور پيش‌بيني می‌كنيم كه چه چيزي ما را خوشحال يا غمگين می‌كند و پس از تجربه واقعي چه احساسي داريم؟ پيش‌بيني می‌كنيم چه احساسي با خريدن جواهرات، بچه‌دارشدن، خريدن يك خانه بزرگ و يا ثروتمندشدن خواهیم داشت؟ براساس نظر اين گروه از دانشگاهيان، تقريبا همه رفتارها و اعمال ما براساس پيش‌بيني‌هاي احساسي‌مان از اين وقايع است.

به‌منظور درك مطالعه‌اي كه گيلبرت آن را «پيشگويي موثر» ناميده است، باید به تمام تفكرات خود درباره انتخاب‌هاي زندگي و شادي‌هایی كه تاكنون داشته‌ايد، شك كنيد.

همان‌طور كه گيلبرت و همكارانش به آن پي برده‌اند، مشكل اينجاست كه ما در پيش‌بيني چگونگي احساسمان درمورد مسئله‌اي در آينده، دچار اشتباه می‌شويم؛ البته اين، بدان معنا نيست كه آن مسئله را اشتباه گرفته‌ايم. ما
می‌دانيم كه احساس حاصل از رفتن به يك سيرك و ملاقات با دندان‌پزشك با هم فرق دارند. بااين‌وجود برطبق يافته‌هاي گيلبرت، ما شدت و طول دوره واكنش احساسي‌مان را نسبت به وقايع آينده گاهی بيش‌ازحد پيش‌بيني می‌كنيم؛ به عبارت ديگر ممكن است گمان كنيم كه يك ماشين بي.ام.و جديد، زندگي ما را بي‌نقص خواهد کرد، اما مطمئنا اين مسئله نسبت به آنچه ما پيش‌بيني كرده‌ايم، هیجان کمتری خواهد داشت. اكثريت قريب به اتفاق شركت‌كنندگان در آزمايش گيلبرت، دقيقا در طول ساليان، به‌طور مداوم چنين اشتباهاتي را، چه در آزمايشگاه و چه در موقعيت‌هاي زندگي واقعي، مرتكب شده‌اند. به‌طور ميانگين، وقايع ناگوار، نسبت به آنچه شركت‌كنندگان در آزمايش پيش‌بيني می‌كنند، شدت كمتر و ناپايداري بيشتر داشته و وقايع خوشايند شدت كمتر و خفيف‌تري دارند.

گيلبرت و همكارش ويلسون، شكاف ميان آنچه را که ما پيش‌بيني می‌كنيم و آنچه درنهايت تجربه می‌كنيم، «گرايش تاثير» ناميدند. «تاثير» در اینجا به معني اشتباهاتي است كه ما در برآورد شدت و طول مدت احساسمان مرتكب می‌شويم و نیز «گرايش»، تمايل به اشتباه‌كردن و راه‌ خطا‌رفتن است. گيلبرت تذکر می‌دهد كه اين اشتباهات در پيش‌بيني، مستقيما منجر به اشتباهات ما در انتخاب آن‌چیزی می‌شود که ما تصور می‌کنیم باعث شاديمان مي‌شود.

گيلبرت اين‌چنين توضيح مي‌دهد كه يك فرد عادي می‌گويد:‌ «می‌دانم داشتن ماشين پورشه بيشتر از داشتن يك شورولت مرا خوشحال خواهد كرد.» يا «پزشكی بيشتر از لوله‌كشی مرا خوشحال خواهد كرد.» مشكل وقتي به‌وجود می‌آيد كه آنان نمی‌توانند وارد دانشگاه پزشكي شوند يا از عهده خريد پورشه برنمی‌آيند؛ بنابراين براي اين‌ افراد، مانع بين آنان و شادي، رسيدن به آينده موردنظرشان است. اما آنچه تحقيقات نشان می‌دهد، اين است كه مشكل واقعي، فهميدن اين مطلب است كه كدام‌يك از اين آينده‌ها نتيجه مطلوب خواهد داشت و واقعا شما را خوشحال خواهد كرد.

گيلبرت اكنون ۶۱ سال سن دارد (متولد ۵ نوامبر ۱۹۵۷)، او در ۱۵سالگي ترك‌تحصيل كرد و در يكي از سفرهايش در جاده با همسر آينده‌اش آشنا شد. آن‌ها در ۱۷سالگي ازدواج كردند و در ۱۸سالگي صاحب پسري شدند. گيلبرت اين‌چنين می‌گوید:‌ «من علف‌هاي هرز را می‌كندم، ميلگرد و فرش می‌فروختم.» در طول اين دوره گيلبرت براي چندين سال، داستان‌هاي علمی‌ و تخليلي به مجلاتي همچون «داستان‌هاي شگفت‌انگيز» ارائه می‌داد.

روان‌شناس‌شدن گيلبرت هم كاملا اتفاقي بود. او در همان زماني‌كه به حرفه نوشتن داستان علمی‌-تخيلي مشغول بود، تصميم گرفت براي آموختن فن نوشتن در يك دانشكده محلي دوره‌اي را بگذراند، اما ظرفيت كلاس تكميل شده بود. او فكر كرد كه رشته روان‌شناسي كه هنوز امكان ثبت‌نام داشت، می‌تواند در پروراندن شخصیت داستان‌هايش به او كمك كند. اما درعوض باعث شد او مدرك ليسانس خود را از دانشگاه كلرادو در شهر دنور و سپس مدرك دكترايش را در پدينستون بگيرد و سپس منصبي در دانشگاه تگزاس و منصبي در دانشگاه هاروارد به دست آورد. گيلبرت می‌گويد:‌ «مردم از من می‌پرسند چرا درمورد شادبودن مطالعه می‌كنم و من در پاسخ به آن‌ها می‌گويم چرا چيز ديگري را مطالعه كنم؟ ما چيزي را مطالعه می‌كنيم كه همه بشر در جهت رسيدن به آن تلاش می‌كنند.»

يكي از آزمايش‌های گيلبرت بدين شكل بود كه دانشجويان او در كلاس روان‌شناسي در هاروارد باید دو عكس موردعلاقه‌شان را از بين عكس‌هايي كه به‌تازگي گرفته‌اند، انتخاب می‌كردند و يكي از آن‌ها را به استادشان تحويل می‌دادند. به برخي از دانشجويان گفته شد كه قادر به تعويض عكس‌ها نيستند، اما برخي ديگر اين فرصت را داشتند كه چند روز بعد انتخابشان را تغيير دهند. نتيجه به‌دست‌آمده اين بود كه كساني كه امكان تغيير عكس را داشتند، نسبت به آن‌هايي كه اين فرصت را نداشتند، كمتر از انتخاب خود راضي بودند.

نتايج حاصل از آزمايش عكس، صحت این فرضیه را نشان دادند که زماني‌كه در محدوديت هستيم، شادتر از زماني هستيم كه فرصت تغيير انتخاب خود را داريم.

بسياري از مطالعات اين محققان برگرفته از نظريه تطبيق است، نظريه‌اي كه درباره چگونگي خوگرفتن ما با تغيير شرايط است. شادي، نشانه‌اي است كه مغزمان از آن استفاده می‌كند تا براي انجام كارهاي مشخصي ايجاد انگيزه كند و همان‌طوري كه چشم ما با ميزان متفاوت نور خود را تطبيق می‌دهد، ما نيز براي نوعي از برگشت به نقطه تعيين‌شده شادي طراحي شده‌ايم. مغز ما تلاشي براي شادبودن انجام نمی‌دهد. بلكه در تلاش براي تنظيم‌كردن ماست. همان‌طور كه ويلستون می‌گويد:‌ «ما متوجه نيستيم كه چقدر به‌سرعت با يك واقعه خوشايند سازگار خواهيم شد. هرگونه واقعه‌اي كه اتفاق می‌افتد، برايمان عادي می‌شود و آن موضوع به دليل تبديل‌شدن به يك مسئله عادي، دیگر برای ما شادی‌آور نخواهد بود.»

بنابراين وقتي لذت ناشي از يك مسئله را درحال كاهش می‌يابيم، به‌سوي يك مسئله يا واقعه ديگر حركت

می‌كنيم و اگر در پيش‌بيني دچار اشتباه شده باشیم و به سمت يك اشتباه ديگر می‌رویم و به این ترتیب هميشه دچار اشتباه خواهيم شد.

آيا جهاني بدون اشتباهات در پيش‌بيني احساسات، جهان بهتري خواهد بود؟ گيلبرت می‌گويد: «ترس و اميد، ويژگي‌هاي پايدار تجربه انساني هستند و بعيد است كه انسان‌ها بخواهند به اين زودي‌ها فقط به‌خاطر برخي از گفته‌هاي روان‌شناسان، آن‌ را ترك كنند.» درحقيقت او گمان می‌كند همين ارزيابي‌هاي بيش‌ازحد اغراق‌آميز از اينكه مسائل چقدر بد يا خوب خواهند بود، باعث می‌شوند به يك سمت، بيشتر از سمتي ديگر حركت كنيم.

او می‌افزايد: «شايد مهم باشد كه در دنيا خوبي و بدي وجود داشته باشد، حتي اگر توهم باشند. پيش‌بيني‌ها باعث می‌شوند كه ما به‌سمت خوبي‌ها حركت كنيم و خود را از بدي‌ها دور نگه داريم.»

اگر می‌خواهید از آخرین و محبوب‌ترین مقالات ما در ایمیل خود مطلع شوید، همین الان ایمیل خود را در کادر زیر وارد کنید

We keep your data private and share your data only with third parties that make this service possible. Read our Privacy Policy.

تعداد علاقه‌مندانی که تاکنون عضو خبرنامه ما شده‌اند

۳

مقاله های مرتبط :

دیدگاه خود را بیان کنید :

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *