زندگی

خیالبافی در نوجوانان

خیالبافی در نوجوانان شایع است. این رفتار می‌تواند به یک عادت برای تمام دوران زندگی آنها تبدیل شود. همچنین می‌تواند موجب اختلال در انجام کارهای روزمره‌ نیز بشود. وقتی فرد به خودش می‌آید می‌فهمد که این مسئله او را از کارهای مهم زندگی‌اش عقب انداخته است. به‌ همین دلیل نگران و شاید مضطرب نیز خواهد شد.

چه بسا خیالبافی در نوجوانان و اصولا هر مقطع سنی دیگر، انسان را از رسیدن به اهدافش بازی دارد. بسیاری اوقات آنها به‌جای حرکت و کوشش برای رسیدن به اهداف، با تخیل خود را قانع می‌کنند.

برای رها شدن از شر این ناهنجاری چه باید کرد؟

قبل از هرچیز خیالبافی را بشناسید

این رفتار که گاهی ناخودآگاه صورت می‌پذیرد یکی از مکانیسم‌های دفاعی انسان است. این مکانیسم در برابر ناکامی‌ها، فعال می‌شود. امیال و آرزوهایی که انسان به آن‌ها دست نیافته، با خیال‌پردازی واقعی می‌شوند. البته نه در دنیای بیرون که در دنیای  ذهن و مغز.

این آرزوهای تخیلی بسیار لذت بخش هستند. چه مدالهایی که در واقعیت رخ نداه‌اند اما در خیال به گردن ورزشکار آویخته شده‌اند. چه بسیار نوجوانانی که در واقعیت نمرات پایین و در خیال نمرات بالا گرفته‌‌اند.

خیالبافی در نوجوانان گاهی فراتر می‌رود و سر از دنیای آینده درمی‌آورد. یعنی جایی که آن‌ها هنوز به آن نرسیده‌اند. از عشق گرفته تا ثروت. از موفقیت تا دستاورد. یعنی چیزی که آن‌ها دوست دارند در آینده به آن برسند و هنوز وقت آن نشده.

خیالبافی همیشه بد نیست

برای کودکان 3 تا 4 ساله، خیالبافی زیاد هم چیز بدی نیست. برای شخصی که با یک بحران، فقدان یا ناکامی در زندگی خود مواجه شده نیز تا زمانی کوتاه، مشکلی وجود ندارد. او می‌تواند برای تسکین دردهایش، به خیالبافی پناه ببرد. البته نباید این پناه‌جویی طولانی شود. وگرنه خودش به یک مشکل تبدیل می‌شود.

تمرینات ذهنی بر اساس برنامه ریزی عصبی کلامی و رویاپردازی برای رسیدن به موفقیت مخصوصا در نوجوانان می‌تواند وجه مثبت خیال‌پردازی باشد. البته آن موارد مثبت هم باید تحت مراقبت و در چارچوب مشخصی باشند تا از ریل خود خارج نشوند.

ریشه‌ها و دلایل خیالبافی

برای خیال‌بافی‌های افراطی، دلایل زیادی گفته شده است.  مثلا مشکلات روحی و روانی، آرزوهای محال و دست نیافتنی، ناکامی‌ها، مشکلات خانوادگی، کمبودها و …  همه این‌ها منجر به خیالبافی خواهند شد.

نمی‌توان این رویاپردازیی‌ها و خیالبافی در نوجوانان را از علائم شایع افسردگی برشمرد. اما ممکن است برای جبران احساسات منفی و پوشش بر ناامیدی‌های زندگی، دچار آن شوند.

گاهی برای ترمیم عزت‌نفس، به دست آوردن غرور و تصور جایگاه والا، افراد و مخصوصا نوجوانان به خیال‌بافی می‌پردازند. هم‌چنین در اختلالی مانند نقص توجه، انسان در اثر محرک‌های درونی حواسش پرت می‌شود و به خیال‌پردازی می‌پردازد و اصلاً به محرک‌های بیرونی توجه نمی‌کند.

ریشه‌های خیالبافی در نوجوانان می‌تواند شامل موارد دیگری نیز بشود. آن‌ها الزاما دست نیافتنی‌ها را تخیل نمی‌کنند. بلکه ممکن است آرزوهای پیش رو در جوانی و بزرگسالی را تخیل کنند. یا موفقیت در یک رشته ورزشی یا کنکور یا هر چیز دیگری.

چیزی که در این بین خطرناک نشان می‌دهد، جایگزین شدن تخیل به جای اقدام است. مثلا خیالبافی در نوجوان در مورد موفقیت در کنکور به او احساس کاذبی می‌دهد و سبب می‌شود او تلاش و کوشش را کنار بگذارد. چراکه حس می‌کند به موفقیت رسیده حال آنکه در دنیای بیرون چنین چیزی رخ نداده است.

بازهم می‌توان مثال‌هایی را ارائه کرد. نوجوان در خیال خود، توانسته بهترین دروازه بان تیم مدرسه باشد. خود را تصور می‌کند که دارد سخت‌ترین توپ‌ها را جمع می‌کند و در براربر محکمترین و فنی‌ترین شوت‌ها از دروازه محافظت می‌کند. صدای تشویق دیگران و تحسین دوستانش را می‌شنود. اما این‌ها همه خیال است!

این تخیل‌ها آنقدر حس خوبی به او داده که او را از جایگاه واقعی خودش دور می‌کند. به صورت کاذب حس فرد برنده دارد. برای همین مثل کسی که اقناع شده باشد تلاش و تمرین را کنار می‌گذارد. یا اینکه به آن خوب نمی‌پردازد.

راهکارهایی برای خلاص شدن از شر خیالبافی

مشاوره

برای درمان خیال‌بافی‌های افراطی می‌توانید از متخصصان کمک بگیرید. آن‌ها با استفاده از تکنیک‌هایی به شما کمک خواهند کرد کنترل ذهن خود را بیش از قبل در اختیار داشته باشید و جلوی نفوذ افکار و اندیشه‌های مزاحم در ذهنتان را بگیرید.

تنها نمانید

یکی از راه‌های غلبه بر خیال‌بافی‌های افراطی، تنها نبودن و جابه‌جایی مکانی است. یعنی به‌محض شروع افکار خیالی، به جای دیگری بروید. سعی کنید در مواقع هجوم افکار خیالی تنها نباشید؛ زیرا تنهایی بهترین محرک برای ایجاد افکار خیالی است.

نوجوان خود را متقاعد کنید که در جمع بودن، حتی در جمع دوستان را ترجیح بدهد. به او بگوئید تنهایی چقدر می‌توان موجب خیالبافی شود و ذهن او را تخریب کند.

زمینه‌ها را از بین ببرید

تخیل‌های گوناگون و خیالبافی در نوجوانان ممکن است زمینه‌های زیادی داشته باشد. شناسایی آنها ممکن است کمی مشکل باشد. از نوجوان خود بخواهید آنها را پیدا کند.

قبل از شروع این خیالات زمینه بروز آن را از بین ببرید. به این معنا که ناکامی‌ها یا آرزوهای دست نیافتنی را فراموش کنید. افکار بهتری را جایگزین آن‌ها کنید. مثل مرور یک خاطره

هدفگذاری کنید

یکی دیگر از راهکارهای مقابله با خیال‌پردازی این است که اهداف کوتاه‌مدت تعیین کرده و برای رسیدن به این اهداف زمان مشخص کنید؛ مثلا برای خواندن یک کتاب آن را به صفحات یکی‌دوصفحه‌ای تقسیم کنید و برای خواندن هر صفحه زمان خاصی را در نظر بگیرید.

تعیین اهداف ورزشی برای نوجوانان می‌تواند جذاب باشد. رسیدن به سطوح مختلف آمادگی بدنی را در نظر بگیرید. برای رسیدن به هر سطح پاداش و جایزه‌ای در نظر بگیرید. با این کار تا حدود زیادی فرصت خیالبافی در نوجوان را گرفته و واقعیت را جایگزین آن کرده‌اید.

تمرین واقعگرایی

مدام به نوجوان خود یادآوری کنید ما در دنیای واقع زندگی می‌کنیم و نه در خیال. از او بخواهید خیالهای گذشته را مرور کند و برای آنها نمونه‌های واقعی را پیدا کند. مثلا کسی که در ذهنش خیال کرده‌ که نفر اول مسابقات شنا شده‌، باید به خودش بیاید و ببیند که واقعیت چیز دیگری است.

بیکاری ممنوع

فعالیت همیشگی و مشغول بودن به یک کار مفید، راهکار خوبی برای مقابله با خیالبافی در نوجوانان است. نه فقط نوجوان که هر فردی در هر مقطع سنی. به طور مثل حتی وقتی در مسیر هستید گوش دادن به پادکست، کتابخوانی یا هرکاری که انسان  را از وارد شدن به دنیای خیال وامیدارد.

روابط اجتماعی خود را بیشتر کنید

ارتباطات اجتماعی، رفت و آمد، گردش‌های گروهی، طبیعت‌گردی، کتابخوانی‌های دسته جمعی، رویدادهای اجتماعی و مسافرتهای جمعی همه می‌توانند در کاهش خیالپردازی‌های افراطی موثر باشند.

جمع بندی

خیالبافی می‌تواند جنبه‌های مثبتی داشته باشد. اما ابعاد منفی و افراطی آن به مراتب بیشتر است. تا جایی که می‌تواند به سلامت روح و روان آسیب بزند. احتمال اینکه خیالبافی در نوجوانان آن‌ها را از مسیر درست زندگی دور کند بسیار زیاد است. باید آگاهی خود را نسبت به این موضوع بالا برد و پس از آن هر راهی که انسان را به درون کنترل نشده‌ی خود فرو می‌برد، مسدود نمود.

یک فکر در مورد “خیالبافی در نوجوانان

  1. Nobody گفت:

    با سلام.
    ممنون از مطلب خوبتون منم میخواستم یک چیزی عرض کنم.
    من خیال پردازی میکنم منتها حدود یک سال هست که دیگه داستان سرایی و اینا نیست .
    خیلی راحت با یک مثال راحت میگم مثلا دوست دارم در آینده با یک لباس فوق العاده رویایی بگردم مدام طی روز به خودم یاد آوری میکنم که اون لباس چه شکلی بود چه خصوصیاتی داره و کجا ها مثلا میشپوشمش.
    خلاصه که تقریبا هر ساعت به مدت یکی دو دقیقه این کار رو انجام میدم شده عین مواد مخدر تا تصور میکنم فقط یک ثانیه مثلا اون لباس رو همه چی درست میشه ولی بعد از اون دوباره نیاز دارم این کار رو انجام بدم.
    ممنون میشم چند تا راه ترک معرفی کنید.و یک نکته ی دیگه اینکه خودم خیلی تا حالا تلاش کردم ترکش کنم و خیلی موفق شدم اما همون یک ثانیه که دوباره شروع میکنم همه چیز رو خراب میکنه یک جورایی تمرکز ام رو مختل کرده و من برای سال بعدی که نهم هستم نگران ام اگه تا سال بعدی ترک نکنم ممکن مشکلی تو درسم به وجود بیاد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code