ازدواج خود را پیش‌بینی کنید

ازدواج خود را پیش‌بینی کنید

زینب شاهدی

 

پیش‌نویس‌های زندگی چطور در ازدواجتان نقش بازی می‌کنند؟ شاید در نگاه اول مسئله مهم و اساسی به نام ازدواج چندان قابل پیش‌بینی به نظر نرسد اما اگر این پیش‌نویس‌ها را با ما مرور کنید شاید بشود با درصد بالایی این مسئله را پیش‌بینی و برای آن برنامه‌ریزی کرد.

شاید فکر کنید داشتن معیارهای مناسب، تحقیق کافی پیش از ازدواج و دقت در انتخاب همسر می‌تواند ضامن یک ازدواج خوب باشد؛ ولی همیشه این‌طور نیست. سازوکارهایی در روان همه ما وجود دارد که میراث گذشته ماست و بر آینده روابطمان تاثیر می‌گذارد. این سازوکارها همان طرحواره‌ها یا پیش‌نویس‌های زندگی[۱] هستند که در طول زمان شکل گرفته و همان‌جا باقی می‌مانند و نقش تعیین‌کننده‌ای در روند زندگی و به‌ویژه ازدواج ما دارند. در این شماره می‌خواهیم شما را با این سازوکارهای نسبتا پیچیده آشنا کنیم تا با دید بازتری به سمت ازدواج و تشکیل خانواده قدم بردارید.

 

طرحواره یا پیش‌نویس زندگی چیست؟

اگر بخواهیم ساده بگوییم، پیش‌نویس زندگی یک عینک است؛ عینکی که در ذهن ما وجود دارد و ما دنیا را از پشت آن می‌بینیم. از لحظه‌ای که ما به این جهان پا می‌گذاریم، شروع به تجربه‌کردن می‌کنیم و هر تجربه‌ای اثر خودش را روی روان ما باقی می‌گذارد. همین‌طور که بزرگ‌تر می‌شویم، رویدادها، روابط، دانسته‌ها و اتفاقات مختلف زندگی همچنان در روان ما ذخیره می‌شوند. شخصیت ما یا آنچه همراه خودمان به این دنیا آورده‌ایم هم روی این ذخایر تاثیر خودش را می‌گذارد و به این شکل، طرحواره‌ها یا پیش‌نویس‌های زندگی ما شکل می‌گیرد. پیش‌نویس زندگی درواقع همه خاطرات، احساسات، شناخت‌ها و حس‌هایی است که در طول عمرمان و به‌ویژه در سال‌های اولیه کودکی تجربه کرده‌ایم که یک درون‌مایه یا الگوی جامع را شکل می‌دهند و باعث می‌شوند ما نگاه خاصی به دنیا پیدا کنیم. حتما حدس می‌زنید که خانواده بیشترین نقش را در شکل‌گیری پیش‌نویس‌های زندگی‌مان دارد؛ در‌واقع، طرحواره‌هایی که در اوایل کودکی و در دل خانواده ایجاد شده‌اند، قدرتمندترین و فراگیرترین آن‌ها هستند.

پیش‌نویس‌های زندگی دو نوع «مثبت» و «منفی» دارند. پیش‌نویس‌های مثبت حاصل تجربه‌های مثبت تاثیرگذاری است که در زندگی‌مان وجود داشته‌اند. این پیش‌نویس‌ها بر رضایت ما از روند زندگی در آینده تاثیر می‌گذارند. پیش‌نویس‌های منفی هم در پی رویدادها و تجربه‌های منفی ما شکل گرفته و نگاه ما را به زندگی، منفی و مسموم می‌کنند. وقتی پیش‌نویس‌ها ناسازگار و منفی باشند، مثل یک دام ما را گرفتار خود می‌کنند و ناخودآگاه باعث می‌شوند زندگی‌مان را به دست خودمان خراب کنیم. اصطلاح «دام» یا «تله روانی» به همین پیش‌نویس‌ها یا طرحواره‌ها اشاره دارد.

پیش‌نویس‌ها چطور روی ازدواج ما تاثیر می‌گذارند؟

درباره ازدواج، به دلیل اینکه در آن یک رابطه صمیمانه خاص، شبیه آنچه با مادر و پدر یا مراقب اصلی دوران کودکی‌مان تجربه کرده بودیم را تجربه می‌کنیم، بسیاری از طرحواره‌های مربوط به رابطه«روشن» یا فعال شده و باعث می‌شوند ما داستان خودمان را زندگی کنیم که شاید با آنچه واقعا دارد رخ می‌دهد، متفاوت باشد. وقتی می‌گوییم یک پیش‌نویس منفی در ما فعال شده، یعنی ما چیزی را تجربه کرده‌ایم که به نظرمان (و نه لزوما در واقعیت) شبیه تجربه بدی است که در گذشته داشته‌ایم. در این حالت، ناخودآگاه احساساتی که نسبت به آن تجربه منفی داشته‌ایم، روی کار می‌آید و به این صورت رفتار ما را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد؛ این روند به‌راحتی ممکن است واکنش‌های نامتناسب با موقعیت را برانگیزد و رابطه را به بیراهه بکشاند.

همه پیش‌نویس‌های زندگی ما مستقیما به روابط مربوط نیستند؛ جفری یانگ (Jeffrey Young)، روان‌شناس آمریکایی که نظریه طرحواره‌درمانی را مطرح کرده، طرحواره‌های مختلفی را معرفی می‌کند و توضیح می‌دهد که هر کدام در چه شرایطی در دوران کودکی و نوجوانی شکل می‌گیرد و چه تاثیری بر واکنش‌ها و رفتارهای افراد در آینده دارد. بعضی از این طرحواره‌ها مستقیما به روابط ما با یک فرد خاص مربوط می‌شود و ما در اینجا فقط به این موارد اشاره می‌کنیم؛ اگرچه پیش‌نویس‌های دیگر هم می‌تواند تاثیر قدرتمندی بر شخصیت، سبک زندگی و ازدواج افراد داشته باشد. این پیش‌نویس‌ها را بخوانید و ببینید کدام موارد در زندگی شما نقش پررنگی دارد.

پیش‌نویس‌های مربوط به روابط

طرحواره‌های ناسازگار یا پیش‌نویس‌های منفی مربوط به روابط که در اینجا از آن صحبت می‌کنیم، در دسته کلی «قطع ارتباط یا طرد» قرار می‌گیرد. افرادی که این پیش‌نویس‌ها را دارند، نمی‌توانند دلبستگی ایمن و رابطه رضایت‌بخشی با دیگران برقرار کنند. به نظر آن‌ها، دیگران نمی‌توانند نیاز آن‌ها را به ثبات، امنیت، مراقبت، عشق و تعلق برآورده کنند و آن‌ها نمی‌توانند با دیگران از احساساتشان بگویند، از آن‌ها همدلی بگیرند یا مورد‌پذیرش آن‌ها باشند. این افراد در روابط مهم دوران کودکی‌شان ضربه خورده‌اند و همین باعث شده به کلی نسبت‌به روابط با دیگران بدبین شوند؛ درنتیجه در بزرگسالی هم نتوانند روابط موفقی را شکل دهند. خانواده‌های از‌هم‌گسیخته که در آ‌ن‌ها روابط بین افراد سرد و بدون بیان احساس است و فرد نمی‌تواند واکنش‌های دیگران را پیش‌بینی کند یا خانواده‌هایی که منزوی هستند و با دنیای بیرون ارتباط خوبی ندارند، باعث شکل‌گرفتن این طرحواره‌ها می‌شوند. این دسته از طرحواره‌ها پنج زیرمجموعه دارد که در ادامه، توضیح مربوط به هر کدام را می‌خوانید.

 

 

پیش‌نویس رهاشدگی/ ناپایداری

این پیش‌نویس باعث می‌شود فرد احساس کند رابطه‌اش دوامی ندارد و طرف مقابل دیر یا زود او را رها می‌کند. او از این می‌ترسد که طرفش بمیرد یا به‌خاطر یک شخص سوم، او را رها کند و برود. به نظر این فرد به رابطه آن‌ها اطمینانی نیست و حتی اگر الان از ارتباط گرم و حمایت‌بخشی برخوردارند، معلوم نیست فردا چه بلایی به سر رابطه‌شان بیاید. این احساس ناامنی باعث می‌شود فرد رفتارهای غیرعادی نشان دهد و به دست خودش به رابطه آسیب بزند.

پیش‌نویس بی‌اعتمادی/ بدرفتاری

 

افراد دارای این طرحواره دوران سختی را در روابط نزدیکشان می‌گذرانند. آن‌ها مدام در این فکرند که طرف مقابل قصد دارد به آن‌ها صدمه بزند، با آنها بدرفتاری کند، سرش کلاه بگذارد و یا به هر شکل دیگری، آن‌ها را دور بزند. آرام و مطمئن‌بودن در یک رابطه برای این افراد دشوار است و در‌نتیجه این طرز فکر، همیشه باید به فکر مراقبت از خودشان باشند. این افراد ممکن است در دوران کودکی مورد بدرفتاری و سوءاستفاده قرار گرفته باشند و به‌خاطر‌همین، به کلی اعتمادشان را نسبت‌به دیگران از دست داده باشند. فضای روابط مهمی که آن‌ها در گذشته تجربه کرده‌اند، فضایی ناامن و غیرقابل‌اعتماد بوده است.

 

 

پیش‌نویس محرومیت عاطفی

همان‌طور که از نامش پیداست، این پیش‌نویس به فرد القا می‌کند که دوست‌داشتنی نیست. چنین فردی با این احساس زندگی می‌کند که نیازش به ارتباط عاطفی با دیگری هرگز برآورده نمی‌شود و او از چنین تجربه‌ای محروم می‌ماند. محرومیت عاطفی می‌تواند سه دسته را در بر بگیرد: محرومیت از مراقبت، توجه و رسیدگی؛ محرومیت از همدلی‌گرفتن، شنیده‌شدن و درک‌شدن از سوی دیگران و محرومیت از پشتیبانی، حمایت و دلگرمی یا راهنمایی‌گرفتن از دیگران. این پیش‌نویس اندوه زیادی را برای فرد به‌دنبال دارد و ممکن است باعث شود او برای نجات از این محرومیت، دست و پای زیادی بزند.

 

 

پیش‌نویس نقص/ شرم

کسی که این پیش‌نویس را دارد، با این تفکر بزرگ شده که نقص یا عیب و ایرادی دارد که دیگران نمی‌توانند آن را بپذیرند و این مایه شرم اوست. او خودش را کامل یا مثل دیگران نمی‌داند، بلکه باور دارد پست‌تر از بقیه است. این افراد با اینکه مثل دیگرانند و شاید نقاط قوت زیادی هم داشته باشند، به دلیل رفتارهای تحقیرآمیزی که در دوران کودکی دریافت کرده‌اند، نمی‌توانند از تصور معیوب‌بودن خودشان دست بردارند، چرا که احتمالا افراد مهم زندگی‌شان عشق بدون قید و شرط را از آن‌ها دریغ کرده و احساس دوست‌داشتنی‌بودن به آن‌ها نداده‌اند.

 

 

 

پیش‌نویس انزوای اجتماعی/ بیگانگی

احساس متفاوت‌بودن، وصله ناجور‌بودن، نگنجیدن در جمع، عدم تعلق و در یک کلام بیگانه‌بودن، احساساتی است که افراد دارای این طرحواره تجربه می‌کنند. آن‌ها نمی‌توانند خودشان را جزئی از جامعه یا عضوی از گروه بدانند. این افراد معمولا در خانواده‌های منزوی و جدا از اجتماع بزرگ شده‌اند و احساس تعلق را در گذشته خود به‌درستی تجربه نکرده‌اند. وجود این پیش‌نویس‌ها در هر کدام از طرفین یک رابطه می‌تواند باعث شود با وجود همه نقاط قوت، رابطه به بیراهه برود.

با پیش‌نویس‌هایمان چه کار کنیم؟

پیش‌نویس‌های ما در زندگی‌مان تکرار می‌شوند. وقتی پیش‌نویس‌ها را شناختید، در روابط گذشته‌تان بگردید و ببینید کدام الگوهای تکراری در آن‌ها وجود دارد که یکی از این طرحواره‌ها (یا طرحواره‌های دیگری که یانگ مطرح کرده و می‌توانید در منابع دیگر بخوانید)، در آن‌ها قابل‌شناسایی است؛ مثلا شاید همیشه سر از روابطی در می‌آورید که در آن‌ها محرومیت هیجانی را تجربه می‌کنید یا شاید به این نتیجه رسیده‌اید که اصلا شما شانس ندارید و مدام افرادی سر راهتان قرار می‌گیرند که به جز سوءاستفاده از شما هدف دیگری ندارند. اگر می‌بینید قصه‌ای در روابطتان تکرار می‌شود، رد پای طرحواره‌ها را در آن‌ها پیدا کنید.

قدرت طرحواره‌ها و بسیاری از سازوکارهای روانی در «ناخودآگاه‌بودنشان» است و وقتی شما با شناختنشان آن‌ها را به آگاهی آوردید، می‌توانید خودتان قدرت را به دست بگیرید؛ البته این‌طور نیست که همیشه بتوانید پیش‌نویس‌هایتان را از بین ببرید یا حتی آن‌ها را تغییر دهید. بسیاری از طرحواره‌هایی که در دوران کودکی شکل گرفته، عمیق‌تر و ریشه‌دارتر از آن است که بخواهید روی آن تاثیر بگذارید. بعضی از طرحواره‌ها آن‌چنان قدرتمندند که حتی اگر هر روز شواهدی برای نقض آن‌ها پیدا کنید، باز هم شاید از کار نیفتند. این طرحواره‌ها به عنوان «طرحواره‌های غیرشرطی» شناخته می‌شوند؛ یعنی همیشه همانند بوده و در هیچ شرایطی تغییر نمی‌کنند.

پیش‌نویس‌ها، داستان‌های مقاومی هستند که برای زنده‌ماندن تقلا می‌کنند و حتی وقتی آن‌ها را می‌شناسید، باز هم در شرایط خاصی روشن می‌شوند و همان احساسات را در شما زنده می‌کنند؛ ولی وقتی از آن‌ها آگاه باشید، می‌توانید در این لحظات مچ خودتان را بگیرید و نگذارید این احساسات، واکنش‌ها و رفتارهایتان را رقم بزند و دوباره آن داستان‌های غم‌انگیز برایتان تکرار شود.

[۱] اصطلاح پیش‌نویس زندگی در نظریه‌های مختلف روان‌شناسی مطرح شده و اگرچه با هم تفاوت‌هایی دارند، اما در تاکید بر نقش تجربیات اولیه بر زندگی فرد با هم مشترکند. در این متن، به منظور قابل‌فهم‌تر‌کردن این مفهوم، اصطلاح پیش‌نویس زندگی برای اشاره به طرحواره یا schema در نظریه یانگ در نظر گرفته شده است.

اگر می‌خواهید از آخرین و محبوب‌ترین مقالات ما در ایمیل خود مطلع شوید، همین الان ایمیل خود را در کادر زیر وارد کنید

پس از کلیک بر روی اشتراک لطفا صندوق ورودی یا بخش اسپم ایمیل خود را چک کنید

تعداد علاقه‌مندانی که تاکنون عضو خبرنامه ما شده‌اند

۲۲

مقاله های مرتبط :

دیدگاه خود را بیان کنید :

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code