آب که از سر گذشت؛ چه یک وجب، چه صد وجب!

آب که از سر گذشت؛ چه یک وجب، چه صد وجب!

دکتر احمد حلت

هدف‌گذاری می‌تواند در بهبود عملکرد ما خیلی موثر باشد؛ به‌جز مواقعی که از مسیرمان تخطی می‌کنیم و درگیر عوارض جانبی این انحراف می‌شویم.

ب

ه‌عنوان مثال، رژیم‌گرفتن را درنظر بگیرید؛ مثلا برای خودتان یک برنامه روزانه دریافت کالری تنظیم کرده‌اید که طبق آن، میزان کالری دریافتی شما نباید از یک مقدار مشخص بیشتر نباشد. برای چند روز، طبق برنامه پیش می‌روید تا اینکه دوستانتان یک برنامه رفتن به رستوران را می‌گذارند. حالا به‌جای آن غذای سالم و کم‌کالری خانه، یک منو از غذاهای لذیذ رستوران پیش رویتان است؛ اما قبل از دریافت منو هم یکسری چیزها خوب پیش نمی‌رفت. قبل از آن، وقتی نشسته بودید، یک نوشیدنی برای شما آوردند و آن را خوردید؛ مقداری هم پیش‌غذا را امتحان کردید. تا اینجا به اندازه کالری‌ای که باید دریافت می‌کردید، دریافت شده است! حالا هم کمی نان را مزه‌مزه می‌کنید. منو را می‌آورند و شما می‌دانید که باید فقط سالاد سفارش بدهید، اما چیزی در درونتان شما را به سمت انتخاب استیک می‌کشاند. شما با خودتان فکر می‌کنید حالا که بیش‌از‌اندازه کالری دریافت کرده‌ام؛ آب دیگر از سر من گذشته؛ بگذار استیک را هم بخورم، چون همین یک شب است!

بنابراین در حین اینکه داشتیم به سمت هدفمان می‌رفتیم، در یک لحظه و در یک گفت‌وگوی ذهنی اوضاع به هم ریخت و از مسیر منحرف شدیم!

اثر «به جهنم»، صرفا به خاطر نبود خودکنترلی یا وسوسه لحظه‌ای نیست؛ بلکه مستقیما با از‌دست‌دادن هدف مرتبط است. برای ما این امر مشخص است، چون روان‌شناسان این اثر را به‌خوبی در شرایط کنترل‌شده آزمایشگاهی مورد بررسی قرار داده‌اند.

آزمایش «پیتزا و شیرینی» در مورد هدف‌گذاری چه درسی به ما می‌دهد؟

مطالعه اخیر صورت‌گرفته توسط «جانت پولیوی» و همکاران از دانشگاه تورنتو، یک مثال خوب است؛ آن‌ها از شرکت‌کنندگان خواستند در آزمایشی شرکت کنند که برخی از آن‌ها تحت رژیم غذایی بودند و برخی نبودند. به همه آن‌ها گفته شد تا قبل از آزمایش چیزی نخورند و سپس به همه آن‌ها تکه‌های مساوی پیتزا داده شد و از آن‌ها خواستند شیرینی‌ها را بچشند و به طعم آن نمره بدهند.

در اصل برای آزمایش‌کنندگان، نمره‌دهی شرکت‌کنندگان مهم نبود، بلکه مهم این بود که ببینند چقدر شیرینی می‌خورند؛ چون اینجا حقه‌ای در کار بود. گرچه به همه تکه‌های مساوی پیتزا داده شده بود، اما موقع سرو‌کردن شکل بعضی از پیتزاها در ظاهر بزرگ‌تر نشان داده شده بود و این باعث می‌شد برخی از افراد فکر کنند بیش‌از آن حدی که باید، خورده‌اند. در واقعیت مقدار همه پیتزاها یکسان و این یک دست‌کاری هوشمندانه بوده و به این معناست که ما می‌توانیم تاثیر این فکر را که «بیش‌از آنچه که باید، خورده‌ام» را به‌جای اینکه واقعا بیش‌از حد خورده باشیم، می‌بینیم.

افرادی که رژیم بودند و فکر می‌کردند بیش‌از حدی که باید، خورده‌اند، نسبت به آن‌هایی که رژیم نبودند، تقریبا ۵۰% بیشتر شیرینی خوردند. از سوی دیگر، وقتی افراد تحت رژیمی که مطمئن بودند به اندازه تعیین‌شده کالری دریافت کرده‌اند، همان مقداری شیرینی می‌خوردند که افراد غیر‌رژیم می‌خوردند؛ این خیلی شبیه اثر «به جهنم» است.

چطور از «اثر به جهنم» اجتناب کنیم؟

تا اینجا درباره اثر به جهنم در رژیم غذایی صحبت کردیم، اما به نظر می‌رسد این اثر در سایر هدف‌گذاری‌ها هم مداخله می کند؛ مثل پول، الکل، خرید و هر حوزه‌ای از زندگی که برای خود در آن محدودیت تعیین می‌کنیم و به نظر می‌رسد اگر از آن محدودیت تخطی کنیم، کل ماجرا را به‌هم می‌زنیم و به خود می‌گوییم: «آب که از سر گذشت، چه یک وجب، چه صد وجب!»

آیا راهی داریم؟

مطالعات نشان می‌دهند پاسخ، شناسایی موقعیت‌هایی است که اثر به‌جهنم در آن به‌وقوع می‌پیوندد؛ مثل وقتی فقط اهداف کوتاه‌مدت و اهداف بازدارنده داریم، یعنی می‌خواهیم عملی را متوقف کنیم؛ مثل خوردن بیش‌از حد غذا و کشیدن سیگار.

برای اجتناب از اثر به جهنم، بهتر است که هدف بلندمدت‌تری داشته باشیم وهمچنین اهداف منع‌کننده را تبدیل به هدفی کسب‌کننده کنیم؛ اما چگونه اهداف منع‌کننده را به هدف کسب‌کننده تبدیل کنیم؟

یک مثال معروف ترک مواد مخدر است. این افراد سعی می‌کنند مواد مخدر مصرف نکنند (هدف منع‌کننده)، اما این هدف را به هدفی کسب‌کننده تبدیل می‌کنند، با فکر‌کردن به روزهایی که پاک و هوشیار بودند. به نظر می‌رسد سعی می‌کنند روزهایی را که مواد مصرف نکرده‌اند، بیشتر کنند؛ یعنی کسب روزهای بیشتر هوشیاری.

این مثال در مورد هر هدف منع‌کننده‌ای به‌کار می‌رود؛ مثلا افراد تحت‌رژیم می‌توانند راجع به روزهایی فکر کنند که خوب رژیم گرفته‌اند و افرادی که کارها را به تعویق می‌اندازند، می‌توانند به میزان کاری (هرچند کوچک) که هر روز انجام می‌دهند، فکر کنند.

تغییر فرم‌دادن هدف به این‌صورت به ما کمک می‌کند که با نیروی بیشتری در راستای اهدافمان پیش برویم.

اگر می‌خواهید از آخرین و محبوب‌ترین مقالات ما در ایمیل خود مطلع شوید، همین الان ایمیل خود را در کادر زیر وارد کنید

پس از کلیک بر روی اشتراک لطفا صندوق ورودی یا بخش اسپم ایمیل خود را چک کنید

تعداد علاقه‌مندانی که تاکنون عضو خبرنامه ما شده‌اند

۲۴

مقاله های مرتبط :

دیدگاه خود را بیان کنید :

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code

۲ دیدگاه برای این مطلب ثبت شده است

  1. ماهان فلای
    ۲:۲۴ ۱۳۹۸/۰۵/۲۵

    همواره از مطالب ارزشمند شما بهره مند شدم
    دوستان راه های موفقیت بسیار است بخصوص با این وب سایت های خوب و عام المنفعه
    متشکرم از شما

  2. احسان مظفری
    ۱۲:۱۶ ۱۳۹۸/۰۵/۲۶

    سلام و درود.عالی بود.مثل همیشه.و دقیقا در همون موقع که لازم داشتم این مطلب به دستم رسید.سپاس بیکران.پاینده باشید.