ثبت نام | کاربر گرامی خوش آمدید!

اخبار

بررسی مفهوم نوازش و تاثیر آن بر سلامت جسم و روان

 مفاهیم کاربردی روان‌شناسی

تیتر: بانک نوازشی‌تان چقدر موجودی دارد؟

بررسی مفهوم نوازش و تاثیر آن بر سلامت جسم و روان

هانیه روزبهانی

 

چند روز پیش بود که مادربزرگم با بی‌حوصلگی و کلافگی از درد دست و پایش شکایت می‌کرد و می‌گفت رمق و حال‌وحوصله انجام هیچ کاری را ندارد و درد امانش را بریده است. او از مادرم می‌خواست که او را برای بار چندم و برای همان مشکل قدیمی ‌که درد دستانش بود، به دکتر ببرد. مادرم که می‌دانست مراجعه دوباره به پزشک فایده‌ای ندارد و داروی تازه‌ای هم در کار نخواهد بود، تصمیم دیگری گرفت؛ او از دفترچه تلفن مادربزرگ، شماره یکی از دوستان و همسایگان قدیمی‌اش را که سال‌ها بود از او ‌خبری نداشت، پیدا کرد و با او تماس گرفت و تلفن را به مادربزرگم داد. مکالمه‌شان یک ساعتی طول کشید، از هر دری حرف زدند و درددل کردند. بعد از اینکه تلفن تمام شد، دیگری خبری از درد و گله و شکایت که نبود هیچ، تازه مادربزرگ کلی هم سرحال و پرانرژی شده بود. اما چه اتفاقی رخ داده بود؟ یک مکالمه ساده چطور می‌توانست کسالت و حتی درد جسمی ‌را برطرف کند؟ در ادامه و با بررسی مفهوم «نوازش» از دیدگاه نظریه «تحلیل رفتار متقابل» به پاسخ این سوال خواهیم پرداخت.

مفهوم نوازش

«اریک برن»، بنیان‌گذار نظریه تحلیل رفتار متقابل در روان‌شناسی، از مفهومی ‌به نام «عطش» یا «گرسنگی نوازش» صحبت کرده است. نیاز ما به نوازش بر مبنای عطش ما برای شناخته‌شدن، مورد‌توجه قرار‌گرفتن و به‌حساب‌آورده‌شدن است. او معتقد بود ما انسان‌ها و تمام حیوانات اجتماعی، گرسنگی نوازش داریم و نیاز داریم که در جمع باشیم و دیده شویم. اریک برن کلمه نوازش را به دلیل نیاز اولیه ما برای لمس‌شدن انتخاب کرد، ولی ما انسان‌ها وقتی که دوره کودکی را پشت سر می‌گذاریم و کم‌کم بزرگ‌سال می‌شویم، یاد می‌گیریم که شکل‌های دیگری را جانشین لمس جسمانی کنیم؛ یک لبخند، یک تعریف و تمجید و حتی یک گفت‌و‌گوی کوتاه نشان می‌دهد که حضور ما درک شده است و درواقع نوازش گرفته‌ایم.

نوازش منفی، نوازش مثبت

با اینکه ممکن است کلمه نوازش همیشه در ذهن ما بار معنایی مثبتی داشته باشد، اما باید به خاطر داشته باشیم که نوازش می‌تواند به‌صورت منفی هم ابراز شود. نوازش منفی به این معناست که به ما توجه شود و دیده شویم اما به شیوه منفی و نامطلوب؛ برای مثال وقتی کسی به ما اخم می‌کند، با ما دعوا می‌کند یا رفتار بدی با ما دارد، درواقع حضور ما درک و دیده شده است، یعنی نوازش گرفته‌ایم، اما این نوازش دردآور و برای ما نامطلوب است. شاید فکر کنید که ما همیشه به‌دنبال نوازش‌های مثبت هستیم، اما درواقع این‌طور نیست. بعضی‌وقت‌ها ما این‌قدر از نظر نوازشی گرسنه هستیم و به ما بی‌توجهی شده است که هر نوازشی را می‌پذیریم؛ حتی نوازش منفی. از دید اریک برن اصلی وجود دارد مبنی بر اینکه بودن هر نوازشی بهتر از نبود آن است! و این عقیده با آزمایش دردناکی روی رشد حیوانات تأیید شده است. در یکی از این آزمایش‌ها دو دسته بچه موش را در جعبه‌های مشابهی قرار دادند و به یک گروه از آن‌ها روزانه چندبار شوک الکتریکی می‌دادند و به گروه دیگر شوکی داده نمی‌شد. فکر می‌کنید کدام گروه از موش‌ها رشد بهتری داشتند؟ با کمال تعجب دیده شد موش‌هایی که هر روز به آن‌ها شوک دردناکی وارد می‌شد، رشد بهتری داشتند؛ چون به آن‌ها توجه شده بود، هرچند که این توجه دردناک بود؛ ولی گروه دیگر به‌کلی نادیده گرفته شده بودند و این باعث می‌شد که رشد نامطلوبی داشته باشند. درواقع ما انسان‌ها هم مثل همین موش‌ها ترجیح می‌دهیم به جای نادیده‌گرفته‌شدن، حداقل به ما توجه منفی شود و این‌گونه متوجه می‌شویم که چرا بعضی رفتارهای ما جنبه خودآزاری پیدا می‌کند. در اختلال‌هایی مانند «اختلال ساختگی» می‌توان این نوع گرسنگی نوازشی را به‌خوبی مشاهده کرد. در اختلال ساختگی افراد همیشه با یک شکایت جسمانی به پزشک مراجعه می‌کنند و حتی حاضر هستند با این بیماری ساختگی به اتاق عمل بروند تا از پزشک و پرستار و کادر درمانی توجه و محبت دریافت کنند و درواقع به خدمات درمانی اعتیاد پیدا می‌کنند. این اختلال نشان می‌دهد تا چه حد نیاز به توجه و نوازش در ما جدی و حیاتی است.

بانک نوازشی چیست؟

اگر گرسنگی ما برای نوازش به نحو مطلوب و کافی ارضا نشود، ما انسان‌ها می‌توانیم هم از نظر روانی و هم جسمی‌ دچار بیماری شویم. روان‌شناسان معتقدند بیماری‌های روان‌شناختی مثل اضطراب و افسردگی و منشا بسیاری از بیماری‌های جسمانی، کمبود نوازش است؛ درواقع انگار که ما یک بانک نوازشی در ذهنمان داریم که اگر موجودی‌اش از یک مقداری کمتر شود، باعث بیماری ما می‌شود. این بانک نوازشی، هر نوازشی را که از دوران کودکی تاکنون گرفته‌ایم، در خود ضبط می‌کند و ما می‌توانیم هرگاه نیاز داشتیم به این بانک نوازشی مراجعه کرده و از موجودی آن بهره‌برداری کنیم. اما اگر به این نوازش‌های ذخیره‌شده اضافه نشود، کم‌کم موجودی ما ته می‌کشد و اثر خود را از دست می‌دهد؛ بنابراین باید سعی کنیم برای سلامت جسم و روانمان هر روز به موجودی آن اضافه کنیم.

منو حالا نوازش کن!

اما اگر زمانی احساس کردیم موجودی بانک نوازشی‌مان رو‌به کاهش است، چه کاری می‌توانیم برای خودمان انجام دهیم؟ شاید آسان‌ترین و دردسترس‌ترین راه، «خویشتن‌نوازی» باشد؛ ما می‌توانیم از نظر جسمی، عاطفی و ذهنی به خودمان نوازش بدهیم. برای خودمان هدیه بخریم، به سفر برویم یا غذایی را که دوست داریم، برای خود تهیه کنیم و با خودگویی مثبت، از نظر عاطفی به خودمان قوت‌قلب و دلگرمی‌ بدهیم. همچنین باید مراقب باشیم این نوازش‌ها کاملا غیرمشروط، مطمئن و سالم باشد و آن را فقط برای «خودمان» انجام دهیم و در پاداش به انجام یک کار خاص نباشد.

اما از طرفی خویشتن‌نوازی هیچ‌وقت نمی‌تواند جایگزین نوازش‌هایی که از دیگران می‌گیریم، باشد. ما هرقدر هم که در درونمان به خودمان توجه مثبت داشته باشیم، باز هم به ارتباطات مطلوب اجتماعی و روابط صمیمانه‌ای که در آن نوازش مثبت ردوبدل می‌شود، نیاز داریم. ولی مشکل اینجاست که ما از کودکی یاد گرفته‌ایم که حتی وقتی به توجه و تأیید نیاز داریم، اگر از ما تعریفی کردند، خودمان یا کارمان را بی‌اهمیت جلوه دهیم و بگوییم لایق این تعریف‌ها نیستیم؛ دیگر چه برسد به اینکه برای پر‌کردن حساب بانک نوازشی‌مان از دیگران درخواست توجه یا تعریف و تمجید کنیم! اما واقعیت این است که ما می‌توانیم به‌جای تظاهر به بی‌نیازی، به‌صورت بالغانه از دیگران درخواست کنیم که به ما توجه کنند، نکات مثبت ما را به ما یادآور شوند و صادقانه در جایی که نیاز داریم، ما را تأیید کنند.

هر لایک، یک نوازش مثبت

اگر دقت کرده باشید ما حتی در شبکه‌های اجتماعی نیز به‌صورت غیرمستقیم درخواست نوازش و توجه می‌کنیم. شاید دلیل اصلی اینکه شبکه‌های اجتماعی این‌قدر در جذب مخاطب موفق بوده و به‌سرعت رشد کرده و فراگیر شده است، همین تقویت سیستم نوازشی و پرکردن بانک نوازشی باشد. وقتی ما عکسی در اینستاگرام یا فیس‌بوک می‌گذاریم، هر لایک در حکم دریافت یک نوازش مثبت است؛ حتی هر کامنت محبت‌آمیزی می‌تواند چندبرابر به ما نوازش مثبت بدهد. مخصوصا در شرایط امروز که رفت‌وآمدهای دوستانه و خانوادگی به دلایل مختلف کمتر شده است، شبکه‌های اجتماعی می‌توانند تا حدودی این خلا نوازشی را جبران کنند. هرچند شاید بتوان گفت که اگر شبکه‌های اجتماعی نبودند، ما برای پرکردن بانکمان تلاش بیشتری برای برقراری ارتباط در فضای واقعی می‌کردیم!

###

تا اینجا فکر می‌کنم تاحدودی می‌توان به سوالی که در ابتدای متن برایمان پیش آمده بود، پاسخ داد. همان‌طور که حتما متوجه شدید، مادربزرگم با برقراری ارتباط با یک منبع قدیمی و ارزشمند نوازشی، توانسته بود موجودی بانک نوازشی‌اش را افزایش دهد، به دیگری توجه کند و خودش نیز مورد‌توجه قرار بگیرد؛ بنابراین به‌خاطر داشته باشیم هر زمان که دچار احساس کسالت، بی‌حوصلگی و افسردگی شدیم، یکی از مواردی که حتما باید آن را چک کنیم موجودی بانک نوازشی‌مان است؛ ضمنا باید همیشه تلاش کنیم سرمایه‌مان را در گردش قرار دهیم و همان‌طور که دوست داریم از دیگران نوازش بگیریم، به اطرافیانمان نیز نوازش مثبت و سالم بدهیم.

تعداد بازدید: 107 تاریخ بروز رسانی: یکشنبه 10 تیر ماه 1397
  ارسال به دوستان
امتیاز کاربران:

اشتراک گذاری

نظری ثبت نشده است

فرم ثیت نظر

سبد خرید

تعداد: 0
قیمت: 0  ریال

تمام حقوق این سایت متعلق به مجله موفقیت می باشد.